Een jaar voor zijn dood vat de grote filosoof Comenius (Jan Amos Komensky, Uhersky Brod, Moravië CZ 1592 – Amsterdam 1670) zijn levensweg samen in het geschrift ‘Unum Necessarium’ (Het ene nodige):

1 Bezwaar uzelf niet met dingen die buiten uw nooddruft vallen, maar stel u tevreden met het weinige dat uw gemak dient en prijs God.
2 Ontbreekt u alle gerieflijkheid, wees dan tevreden met het strikt nodige.
3 Wordt ook dit u ontnomen, zie dan uzelf te behouden.
4 Kunt ge uzelf niet behouden, laat dan uzelf los maar zie toe dat ge God vasthoudt. Wie God heeft, kan alles ontberen. Hij bezit het hoogste goed en het eeuwige leven met God en in God (…). Dit is het doel en het einde van al wat men begeren kan.

Een jaar eerder, in 1668, schreef Comenius zijn beroemde boek ‘Via Lucis’ (De weg van het licht) waarin hij in drie geschriften indringend de drievoudige stralingskracht en werking van het licht onder aandacht brengt. Hij verklaart de eerste tekst, het boek van God zelf, als het hoogste geopenbaarde licht. In het tweede geschrift, Het boek der natuur, laat hij zien dat het goddelijke licht zich in zijn schepping openbaart. Het derde boek gaat over het mysterie van de mens, de Minutum Mundi, de microkosmos. Dit is de ‘kleine wereld’ waarin de mens tot zelfkennis dient te komen, waardoor hij direct de zich openbarende, levende natuur kan aanschouwen.
Dat schept de mogelijkheid dat hij een rechtstreekse relatie kan aangaan met de oorsprong van het leven, de goddelijke schepper zelf. In de relatie God – kosmos – mens manifesteert Comenius zich als een eigentijdse schakel in de hermetisch - filosofische traditie, zoals die verankerd is in het Corpus Hermeticum van Hermes Trismegistos.

Eerste verwezenlijkte Broederschap van het Rozenkruis.

Comenius, die jarenlang bisschop is geweest van de Moravische Broederuniteit, heeft meer dan 250 werken van theologische, filosofische, natuurwetenschappelijke en pedagogische aard geschreven. Hij geldt als de grondlegger van de systematische pedagogiek en is de eerste auteur van het leerboek met plaatjes (het “leesplankje van Comenius”).

Zijn opvoedkunde wil de (jonge) mens aanzetten tot handelen en denken in zelfautoriteit. “Zelf zien, zelf spreken, zelf handelen en zelf toepassen zijn de enige grondslagen voor een gedegen kennis, voor de deugd en uiteindelijk voor gelukzaligheid.”

Op het eind van zijn leven nam Comenius openlijk stelling voor de Broederschap van het Rozenkruis. Hij stelde zijn eigen hervormingsprogramma gelijk aan de door de Rozenkruisers nagestreefde ‘algemene hervorming van de hele wereld’. Zijn Tsjechische Broederuniteit noemde hij de ‘eerste verwezenlijkte Broederschap van het Rozenkruis’ en het in zijn ‘Via Lucis’ ontworpen College van het Licht een voortzetting daarvan.

“Laat alles zich vrij ontwikkelen en laat geweld daarbij afwezig zijn.”

Meer lezen over Comenius? Bestel dan via de uitgeverij Rozekruispers “Via Lucis”, “Het Labyrint der wereld en het paradijs des harten”  of “Unum necessarium”