GODSGEZANT IN DE SCHADUW VAN JEZUS
 
Van de talrijke rondtrekkende wonderdoeners en genezers die tijdgenoten zijn van Jezus, maakte Apollonius van Tyana het meeste indruk op de kroniekschrijvers en wereldlijke autoriteiten van die dagen. Deze Pythagoreeër uit Tyana – de huidige Turkse naam is Kemerhisar -  in zuidelijk Cappadocië liet zijn haar weelderig groeien, tooide zich dagelijks in het linnen gewaad van de filosoof en droeg schoeisel van boomschors. Hij dreef demonen uit en deed tal van wonderbaarlijke genezingen. Meest treffende overeenkomst met Jezus is echter zijn resolute verkondiging dat de dagen van het bloedoffer aan de goden voorbij zijn. “Wij behoren God alleen te benaderen met het meest verheven vermogen waarmee we gezegend zijn – onze intelligentie.”
 
Apollonius is in het jaar één geboren en is bijna een eeuw oud geworden. De overeenkomsten met de levensgang van Jezus zijn opmerkelijk groot, zo kunnen we opmaken uit de biografie die de chroniqueur Philostratus in opdracht van de Romeinse keizerin Julia Domna schreef. Evenals Maria kreeg de moeder van Apollonius in een vooraankondiging de blijde boodschap dat ze het leven zou schenken aan een door God gezondene, dat hij vereerd zou worden. En dat er een tempel ter ere van hem zou worden gebouwd vlak bij de geboorteplaats en dat de boreling grootse dingen zou gaan verrichten.
 
Gebod van de stilte
Apollonius studeert in de nabijgelegen stad Tarsus en in de tempel van Asclepius in de Griekse stad Aegae. Daar verdiept hij zich in de leringen van Pythagoras, wiens ascetische idealen hij zich zeer bewust tot de zijne maakt. Dat doet Apollonius omdat “ik een zekere sublimiteit kan waarnemen in de discipline van Pythagoras en hoe een zekere geheime wijsheid het hem mogelijk maakt om te weten, niet enkel wie hij zelf is maar ook wie hij geweest is; en ik gezien heb dat hij de altaren in reinheid benadert en zijn maag niet laat lijden aan vervuiling door het tot zich nemen van vlees van dieren; en dat hij zijn lichaam zuiver houdt door alle kledingstukken die gemaakt zijn van dode dieren te weigeren; en dat hij de eerste is uit de mensheidsgeschiedenis die zijn tong in bedwang hield, door een discipline uit te vinden van stilte. Tegelijk zag ik ook dat dit filosofische systeem in andere opzichten profetisch en waar is. Daarom omarmde ik zijn opvattingen.”
Geheel in lijn met Pythagoras houdt Apollonius zich vijf jaar lang aan het gebod van de stilte. Ondanks allerlei verleidingen weet hij de kaken op elkaar te houden. Hoon maar ook diep respect is hiervoor afwisselend zijn deel. Bekend is zijn uitspraak: “Het wapen van de tong is het machtigste ter wereld. Indien dit wapen zijn kracht verliest over de mens, kan deze mens pas met goed gevolg over dat wapen zegevieren.” In de vijf jaar van stilte neemt zijn innerlijke kracht toe en wordt hij rijp voor zijn taak in de wereld.
 
Optimistische bevrijdingsleer
Apollonius bezoekt alle geestelijke krachtcentra van die dagen, zoals die in Nineve, Babylon en India. Bij veel “groten” van de toenmalige wereld, ook bij enkele Romeinse keizers, staat hij in hoog aanzien. Van sommigen krijgt hij zelfs verzoeken om in staatszaken te adviseren. Hij gaat rond als magiër en wonderdoener, en verwerft vooral in de Arabische wereld onder de naam Balinus groot aanzien. In de beroemde Arabische, middeleeuwse encyclopedie ‘De Fihrist’ wordt vermeld dat hij beroemd is om zijn genezingbrengende talismans, zoals die tegen slangenbeet en schorpioenensteek.
Maar bovenal is Apollonius “de Wijze” een heilbrenger van een optimistische, hermetische zelf-bevrijdingsleer. “Ik onderwijs en beschrijf door middel van mijn boek de wijsheid, waarin ik ben ingewijd, opdat jullie mijn wijsheid horen en zij in jullie geest binnendringt en tot jullie wezen doordringt. (…) En nu wil ik jullie mijn naam noemen opdat jullie begerig worden naar mijn wijsheid en nadenken over mijn woorden, opdat jullie ze dag en nacht voor ogen zullen houden, om door diepgaand onderzoek kennis omtrent de geheimen van de schepping en de wonderen der schepselen te verkrijgen. Ik ben Balinus (=Apollonius), heer van talismans en wonderen. Ik ben degene die in de donkere grafkamer binnengedrongen is en er de kennis omtrent de geheimen van de schepping uit het boek van Hermes de Wijze vandaan heeft gehaald. Ik ben degene die de kennis en wijsheid kreeg om met de innerlijke zintuigen te bevatten wat voor de uiterlijke zintuigen verborgen blijft, namelijk door denken, inzicht, scherpzinnigheid, inspanning en oordeelskracht. (…)”
 
Alchemist                                
In Apollonius’ geboortestad stond een stenen standbeeld op een zuil van goud waarop volgens hem geschreven was: ‘Zie mij aan, ik ben Hermes, de drievoudige in wijsheid; ik heb dit wonderbaarlijke teken openlijk voor ieders ogen neergezet, maar het vervolgens met mijn wijsheid verhuld, opdat niemand er bij kome behalve een wijze zoals ik’.”
Op een andere plaats ontpopt Apollonius zich niet alleen als wonderdoener en wijsheidsleraar maar ook als een van de eerste alchemisten. Hij meldt dat hij uit het door hem gevonden boek – waarschijnlijk een manuscript uit de hermetische traditie – “de geheimen van de schepping” leert en “kwam tot de uitbeelding van de natuur. Ik verwierf door het boek de kennis omtrent de oorzaken van de dingen. Mijn naam werd beroemd door mijn wijsheid, ik vervaardigde talismans, verrichtte wonderen en bewerkstelligde vermengingen van de vier naturen, hun samenstelling, verschillen en verbanden. Ik schrijf nu dit boek voor degenen de na mij komen, zoals het ook voor mij geschreven werd door hen die voorgingen.”
 
Het Nuctemeron
In dit taalgebied is het boekje “Het Nuctemeron van Apollonius van Tyana” een voorbeeld van Apollonius’ in gesluierde taal gestolde wijsheidsleer. Jan van Rijckenborgh schreef er een uitvoerige toelichting bij, die is toegespitst op de levenspraktijk van nu. Zijn titeluitleg luidt: “De dag Gods die schijnt in de duisternis,” de duisternis daarbij op te vatten als God die in de microkosmos van de mens gevangen ligt. “Deze dag”, aldus Van Rijckenborgh, “is verdeeld in twaalf uren of treden, en ieder uur bevat een concrete aanwijzing hoe de dag Gods voor iedere kandidaat kan en zal worden verwerkelijkt. Kortom: een methode, een weg tot volkomen bevrijding.”
 
Meer lezen over Apollonius van Tyana? Het boekje “Het Nuctemeron van Apollonius van Tyana” – verklaard door J. van Rijckenborgh - is te bestellen bij  Uitgeverij Rozekruis Pers.