TERUG NAAR DE WERELD VAN HET ONGEZIENE
 
Albert Einstein had haar boeken altijd op zijn bureau staan! Hij is een van de eerste moderne wetenschappers die beseft dat zij weer kenbaar maakt wat lange tijd onkenbaar leek te zijn.
Helena Petrovna Blavatsky (1831 – 1891) brengt een voor haar tijd volledig nieuwe “Wetenschap van de Verborgen Zijde der Dingen”, die in de theosofie “De Geheime Leer” wordt genoemd. Zij slaat een bres in het mechanistische, westerse denken. Helena Petrovna verrijkt het westen met de onbegrensdheid van de oosterse mysteriewijsheid en brengt het daarmee weer in contact met de wereld van het ongeziene.
 
Madame Blavatsky – zoal ze meestal wordt genoemd – is een op het oog wat vreemde maar uiterst kleurrijke verschijning. Ze schrijft haar boeken als middelaar tussen de westerse wereld en een hoge ingewijde uit het oosten. Ze komt uit de aristocratie van het keizerlijke Rusland maar ze voegt zich al snel bij de adel van de geest. Ze bereist de hele wereld en woont afwisselend in India, Engeland en New York. Daarmee is wel aangegeven dat de theosofie – waarvan zij wel als de moeder wordt gezien – een Angelsaksische inkleuring heeft: intellectueel, mentaal en persoonlijk. Het eigen zelf dient vervolmaakt te worden.
 
Theosofie
Haar Geheime Leer stoelt op de eeuwenoude wetenschap van de oorspronkelijke yogaleringen, de wijsheid overgeleverd uit het oude India. Ze benoemt die met een term die eeuwen teruggaat in de voorchristelijke jaartelling: Brahma Vidya (= theosofie). Tienduizenden worden lid van de theosofische vereniging, die als spiritueel motto heeft: er is geen hogere religie dan de waarheid. Aandachtspunten zijn de waarheid van de onzichtbare werelden, de waarheid van de ontwikkeling van de ziel door tal van geboorten heen, de samenstelling van verschillende voertuigen of lichamen in de menselijke gestalte. Ze legt met verve uit dat deze schepping zich op een evolutieweg bevindt en dat deze eens in volmaakt geestelijk-goddelijk bewustzijn één was met wat zij God of Brahman noemt. En ...dat ook eenmaal weer zal zijn.
 
Nieuw waardenstelsel
Tevens ontvouwt HPB, haar naam voor intimi, een wereldbeschouwing, die de ontwikkeling van de kosmos beschrijft in zeven grote periodes en legt zij alle stadia van deze ontwikkelingsgang uit. Met dit door haar uitgedragen wereld- en mensbeeld beïnvloedt ze een groot aantal dichters en kunstenaars aan het eind van de negentiende eeuw.
 
Haar geheime leringen komen het westen ter ore via de theosofie. Het gaat daarbij vooral om de waarheid. In dit proces van waarheidsvinding wordt tegelijk 'het metafysische bedrog' van de christenheid blootgelegd.
De theosofie wil in haar dagen alle religies, sekten en naties onder een nieuw en algemeen geldend stelsel van ethische waarden samenbrengen, die gebaseerd zijn op eeuwige waarheden. In de inleiding op De Geheime Leer schrijft ze: “Het is misschien wenselijk om ondubbelzinnig te verklaren dat de in deze delen voorkomende leringen, hoe fragmentarisch en onvolledig ook, noch uitsluitend behoren tot de hindoe-, de zoroastrische, de Chaldeeuwse of Egyptische religie, noch ook tot het boeddhisme, de islam, de joodse leer of het christendom. Deze Geheime Leer is de kern van alle.”
Ondertussen komen veel volgelingen jaren aan een stuk bij elkaar om de waarheden en leringen te bestuderen, die zijn neergeschreven in haar bekendste boeken “De Geheime Leer”, de “Stem van de Stilte” en “Isis Ontsluierd”. Zij laten zich inspireren door de opdracht op de eerste pagina van De Geheime Leer: “Dit werk draag ik op aan alle ware Theosofen van alle landen en van alle rassen, want zij deden het ontstaan en voor hen werd het neergeschreven”.
 
Pistis Sophia
HPB blijkt een scherp inzicht te hebben in de gnostiek en in gnostieke teksten. Haar genegenheid tot de gnosis vormt een belangrijke schakel in het contact met haar bekendste, naaste medewerker, George Mead, door haar wel eens de “enige echte theosoof” genoemd. Op aandringen van haar en onder inhoudelijke invloed van haar vertaalt hij het “Gnostieke Evangelie van de Pistis Sophia” in het Engels. In een commentaar van veertig pagina’s noemt Blavatsky de Pistis Sophia een “uiterst belangrijk geschrift” dat waarschijnlijk “voorchristelijk” is.
Een jaar voor haar overlijden in 1891 voegt ze eraan toe: “De ziel was steeds het ene onderwerp, en de wetenschap van de ziel het enige doel van al de oude mysteriën. In de val van de Pistis Sophia, en haar redding door haar Syzygy, dat is: Jezus, zien we het altijd weer terugkerende drama van het lijden van de onwetende persoonlijkheid, die slechts gered kan worden door de onsterfelijke mens (individualiteit of zelf), of beter gezegd: door het hevige verlangen naar het Ene.”
 
Helena Petrovna Blavatsky is voor een groot deel de aanstichtster geweest van een ommekeer in de geestesgeschiedenis. Temidden van een materialistische en mechanistische generatie, slaagt zij erin om een kaste van onderzoekers en economen het bestaan te laten erkennen van de opvatting dat alle materiële dingen slechts een voorbijgaande illusie zijn en dat alleen het spirituele werkelijk bestaat. Zij weet velen ervan te overtuigen dat – gezien vanaf de weg van spirituele verwerkelijking - dit leven slechts een proeftijd is om ervaringen op te doen.
 
Meer lezen over Blavatsky? Haar boekje “De Stem van de stilte” is te verkrijgen via de Rozekruis Pers. Daar is ook het pas verschenen boek “Echo’s van de Gnosis” van G.R.S. Mead verkrijgbaar.