Coornhert en het spirituele DNA van de Nederlanden

Activiteit type: 
Thema middag
Kosten voor activiteit: 
€0,00

Activiteit heeft reeds plaatsgevonden

Sprekers:
Dick van Niekerk: “Nieuw licht op Coornhert (1522-1590), voorloper van de Rozenkruisers” en
Peter Huijs: “Coornhert: hart van Nederland.

Dirck Volckertszoon Coornhert is een van de Lichtdragers in Europa, één van die mensen die een nieuw en spiritueel levensperspectief hebben ontsloten aan het begin van de moderne tijd. Hij mag in één adem genoemd worden met Johannes Tauler en Meister Eckhart, Giordano Bruno en, een eeuw later, ook nog met Baruch Spinoza. Het boek “Coornhert, licht in Europa”, dat vorig jaar uitkwam bij de Rozekruispers, is een hommage en een eerherstel voor deze prominente Nederlander, die vriend en raadsheer was van Willem van Oranje. Waar Oranje de ‘Vader des Vaderlands’ is, daar kan Coornhert met recht de eerste 'Denker des vaderlands' worden genoemd. 

Dick van Niekerk:
Als Willem van Oranje de “vader des vaderlands” is, dan is zijn vriend Dirck Volckertszoon Coornhert (1522-1590) de eerste “denker des vaderlands”. Deze Coornhert blijkt uitzonderlijk modern. Zijn denken is superieur, zijn observaties zijn prikkelend en zijn conclusies onafwijsbaar. Hij baseert zich op een oorspronkelijk en verinnerlijkt christendom, niet op het gezag van een letterlijk genomen Bijbel. Bruggenbouwer bij uitstek, is zijn tolerantie voor andersdenkenden - voor zijn tijd - ongebruikelijk groot maar zijn geduld voor fanatici en  vooroordeel nihil. 
 
Decennialang is Coornhert in een stoffig hoekje van de Nederlandse literatuurgeschiedenis geparkeerd. Het recente boek “Coornhert Licht in Europa” van Jan Peter Burger (Haarlem 2017, 2e druk) maakt echter ondubbelzinnig duidelijk dat het de filosoof en theoloog Coornhert is die het geestelijk fundament onder onze Gouden Eeuw heeft gelegd en niet Rome, Luther of Calvijn. Hij verklaart de denkende mens vrij op basis van de Rede van het eeuwige Woord, die in het innerlijk van de mens en de schepping werkzaam is. Door deze unieke stellingname kon Coornhert een buitengewoon verrijkende en inspirerende rol vervullen in de mentale ontstaansgeschiedenis van deze natie.
 
Het “unique selling – point”  van Coornhert is zijn vervolmaakbaarheidsleer of perfectisme. In een tijd dat het leerstuk van de voorbestemming, de predestinatie, verdoemenis preekte, is Coornhert een lichtbaken voor de nieuwe mens die zichzelf door “wellevenskunst” tot vervolmaking kan brengen. In iedere mens werkt “het voncxken des Goddlijcken Lichts” als het enig ware richtsnoer op de menselijke heilsweg.  Ons gebrek aan “waere kennisse” houdt de toegang tot het ware en het goede geblokkeerd. Daarom heeft de mens dat vonkje nodig, als een element van de goddelijke Rede die in ieder werkt. De Rede is als het ware ons gouden bindweefsel met God en onze hemelse oorsprong. Er is daarom geen – tussen God en mens bemiddelende - kerk, priester, predikant of overheid nodig om tot spirituele zelfverwerkelijking te komen.
 
Wie de fixatie op eigenbelang en op de wereld der uiterlijkheden (“eygen-soeckelyckheyt” en “godsverduistering”) opgeeft, door nuchter zelfinzicht en het daaruit voortvloeiende besef van eigen nietigheid en onwetendheid, kan tot ware wetenschap komen. Deze kentering is de “wedergeboorte”. Die  maakt ruim baan voor de vrije “renaissance - mens” die immuun is voor de wereldse geest.
 
Met zijn blije en optimistische perfectieleer inspireerde Coornhert veel tijdgenoten. Tegelijkertijd lichtte hij ook belangrijke ankers van de traditionele christelijke leer.
* De Bijbel, zoals die in de traditie gebruikt wordt, straalt volgens Coornhert slechts het licht van een lantaarn uit en leidt uitsluitend tot “waanweten”. Daar tegenover stelt hij het in natuur en mens werkende, levende woord of de Logos, “Gods Verstand”, dat “al was in den beginne van eeuwigheydt.”
* De Erfzonde in de gangbare betekenis bestond voor hem niet. De erfzonde-volgens-Coornhert is veroorzaakt door imitatiegedrag. Waandenkbeelden worden van generatie op generatie overgedragen. De ware opvoeding en goed onderwijs, geïnspireerd door Gods Verstand, kunnen voorkomen dat de vloek van de erfzonde van vader op zoon verder wordt  overgedragen. Goed onderwijs was de enige remedie tegen de erfzonde.
* Het traditionele scheppingsverhaal ziet Coornhert als een breed uitgewerkte beeldspraak: Adam is het verstand; Eva staat voor de zintuiglijkheid en de slang symboliseert het genot dat in het menselijk lichaam kronkelt.
* De beeldenstorm kon Coornhert niet bovenmatig opwinden. Beelden waren slechts uiterlijkheden. Pak liever de eigen zondige neigingen aan, vond hij: hoogmoed en een vals vertrouwen op rijkdom in plaats van op God.“ Wilt ghy den afgoden recht uyt roeden na Gods wet? Vernielt den Afgoden gemaeckt door u selfs handen die ghy noch vuyrigh dient u Schepper tot schanden.”
 
Met zijn revolutionaire opvattingen effende Coornhert het pad voor belangrijke filosofen als Hugo de Groot en Spinoza. Tevens zorgde hij ervoor dat de vrij kort na zijn dood  geschreven, een wereldhervorming beogende Rozekruisersmanifesten (1614-1616) een vruchtbare voedingsbodem zouden krijgen.
 
Het was voor hem zonneklaar dat de Europese machthebbers van zijn dagen het christendom enkel gebruikten als een politiek en sociaal bind- en  controlemiddel. Dat bleek des te sterker in 1555 toen de omringende landen in Augsburg kozen voor het principe: cuius regio eius religio. (De heerser van het land waartoe men behoort, bepaalt de godsdienst van zijn onderdanen). Dat de heersende katholieke kerk verdreven leek te worden door het opkomende calvinisme, deerde hem niet. Het was voor hem lood om oud ijzer. Coornhert: “Zoals de ouden (=katholieken) zongen, zo piepen de jongen (=calvinisten)”. Desondanks koos hij geen partij: hij pleitte onvermoeibaar voor individuele gewetensvrijheid, waarvoor het vreedzaam naast elkaar bestaan van verschillende religies voorwaarde was.